Xuất khẩu hàng hóa đi Nigeria 2026: những quy định mới nhất mà doanh nghiệp cần biết
Những năm gần đây, Nigeria tiếp tục khẳng định vị thế là nền kinh tế đầu tàu tại khu vực Tây Phi với sức tiêu thụ khổng lồ, mở ra cánh cửa vàng cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Từ các sản phẩm nông sản, dệt may đến linh kiện điện tử. Tuy nhiên, đằng sau tiềm năng lợi nhuận hấp dẫn là một hệ thống rào cản kỹ thuật và pháp lý được đánh giá là phức tạp bậc nhất châu lục. Việc nắm vững quy định xuất khẩu hàng hóa đi Nigeria được cho là yêu cầu sống còn để bảo vệ dòng vốn và uy tín của doanh nghiệp trên trường quốc tế.
Thực tế cho thấy, thị trường này đang trải qua những biến động mạnh mẽ về chính sách quản lý ngoại hối từ Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN) và sự số hóa triệt để trong quy trình thông quan thông qua hệ thống Single Window. Một sai sót nhỏ trong việc đối chiếu mã HS Code, sự chậm trễ trong việc kích hoạt số Form M, hay thiếu hụt chứng chỉ hợp quy SONCAP đều có thể dẫn đến kịch bản “hàng kẹt, vốn đọng” tại các cảng biển sầm uất nhưng quá tải như Apapa hay Tin Can Island. Phí lưu kho bãi tại đây có thể ngốn sạch lợi nhuận của cả một lô hàng chỉ trong vài ngày ngắn ngủi.
Với kinh nghiệm nhiều năm khai thác thị trường Nigeria nói riêng và châu Phi nói chung, TTL Cargo Max hiểu rất rõ những đặc thù pháp lý, vận tải. Những chia sẻ dưới đây của chúng tôi chắc chắn sẽ giúp ích rất nhiều cho quý khách hàng trong hành trình đưa hàng Việt sang lục địa đen trở nên thuận lợi và tối ưu chi phí nhất.
Hệ thống chứng từ bắt buộc: “Kiềng ba chân” Form M – SONCAP – NAFDAC
Để một lô hàng từ Việt Nam có thể thông quan thuận lợi tại Nigeria, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến 3 loại chứng từ “sống còn” sau đây:
1. Số Form M (The Form M) – Giấy phép nhập khẩu cơ sở
Form M là chứng từ bắt buộc đầu tiên mà người nhập khẩu tại Nigeria phải mở trước khi hàng hóa được xếp lên tàu tại cảng đi (Cảng Cát Lái, Hải Phòng…).
- Quy định từ 2026: Form M phải được đăng ký trực tuyến và được phê duyệt bởi Ngân hàng Trung ương Nigeria.
- Lưu ý cho nhà xuất khẩu: Bạn phải yêu cầu người mua cung cấp số Form M ngay khi có bản nháp. Số Form M này bắt buộc phải được thể hiện trên vận đơn (Bill of Lading) và các chứng từ liên quan khác. Nếu số Form M không khớp hoặc thiếu, hãng tàu có quyền từ chối phát hành vận đơn hoặc hải quan Nigeria sẽ không cho phép dỡ hàng.
- Phân loại: Form M có hai loại: “Valid for Forex” (Được cấp ngoại tệ từ ngân hàng) và “Not Valid for Forex” (Người mua tự lo ngoại tệ).
2. Chứng chỉ SONCAP “Tấm vé” bắt buộc vào thị trường Nigeria
Kể từ năm 2005, Tổ chức Tiêu chuẩn Nigeria (SON) đã áp dụng Chương trình Đánh giá Sự phù hợp (SONCAP) để kiểm soát chất lượng hàng hóa nhập khẩu. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu đồ điện tử, máy móc hay vật liệu xây dựng, SONCAP không phải là tùy chọn mà là yêu cầu bắt buộc để được thông quan.
Doanh nghiệp cần xác định rõ lộ trình phù hợp với mình để tiết kiệm chi phí:
- Route A (Dành cho hàng mẫu/không thường xuyên): Cấp PC1 cho từng lô hàng. Phù hợp để thăm dò thị trường với mức phí 500 USD.
- Route B (Dành cho hàng xuất khẩu đều đặn): Cấp PC2 có thời hạn 1 năm. Đây là lựa chọn phổ biến nhất cho các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, giúp giảm bớt tần suất kiểm tra thực tế hàng hóa.
- Route C (Dành cho nhà sản xuất lớn): Cấp PC3 thông qua quy trình đánh giá nhà máy khắt khe nhưng mang lại sự thuận lợi tối đa khi thông quan.
3. NAFDAC: Lưu ý đặc biệt cho nhóm ngành thực phẩm và mỹ phẩm
Nếu hàng hóa của bạn là thực phẩm, dược phẩm hoặc hóa chất tiêu dùng, SONCAP sẽ được thay thế bằng quy trình đăng ký NAFDAC. Một sai lầm phổ biến là doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa hai cơ quan này. Cần lưu ý rằng NAFDAC yêu cầu phải có đại diện pháp lý tại Nigeria và quy trình phân tích mẫu có thể kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Việc ghi nhãn sản phẩm cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về ngôn ngữ (tiếng Anh) và thông tin về hạn sử dụng, số lô sản xuất.
Những mặt hàng cần đặc biệt chú ý khi xuất khẩu sang Nigeria
- Hàng nông sản (Gạo, Tiêu, Điều): Cần giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) và tuân thủ quy định về bao bì (thường yêu cầu bao bì mới, có in nhãn mác rõ ràng bằng tiếng Anh).
- Linh kiện điện tử: Bắt buộc phải có dấu hợp quy và chứng chỉ SONCAP Route B hoặc C để được thông quan nhanh.
- Sắt thép và vật liệu xây dựng: Kiểm soát chặt chẽ về độ dày, tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của Standards Organisation of Nigeria (SON).
Quy trình thực hiện lô hàng xuất khẩu đi Nigeria
Bước 1: Chuẩn bị Proforma Invoice (PI) và mở Form M
Người xuất khẩu gửi PI cho người mua. Người mua dùng PI này để đăng ký Form M tại ngân hàng của họ ở Nigeria. Lưu ý: PI phải thể hiện rõ phí bảo hiểm (nếu có) và phí cước vận chuyển (Freight).
Bước 2: Kiểm định chất lượng và cấp SONCAP
Ngay khi có số Form M, người xuất khẩu liên hệ với các đơn vị kiểm định được ủy quyền (như Intertek, SGS, Cotecna…) để tiến hành kiểm tra hàng hóa và cấp chứng chỉ SC.
Bước 3: Đóng hàng và phát hành vận đơn (B/L)
Chủ hàng hoàn thành thủ tục xuất khẩu hàng hóa từ Việt Nam: thông quan, xin C/O, đưa hàng ra cảng và lên tàu. Khi hàng đã lên tàu, hãy đảm bảo rằng số Form M và số BA (Bank Assignment) đã được ghi chú đầy đủ trên vận đơn gốc. Từ 2026, hải quan Nigeria ưu tiên các lô hàng sử dụng vận đơn điện tử nhưng vẫn yêu cầu bộ vận đơn gốc nếu thanh toán qua phương thức L/C.
Bước 4: Phát hành PAAR (Pre-Arrival Assessment Report)
Sau khi người mua nhận được bộ chứng từ từ người bán (gửi qua ngân hàng), ngân hàng Nigeria sẽ đẩy dữ liệu lên hệ thống hải quan để cấp PAAR. Đây là chứng từ cuối cùng để tính thuế và giải phóng hàng.
Lời khuyên cho doanh nghiệp lần đầu xuất khẩu sang Nigeria
Xuất khẩu đi Nigeria không dành cho những doanh nghiệp thiếu kiên nhẫn và thiếu sự chuẩn bị về mặt pháp lý. Chìa khóa thành công nằm ở sự chính xác của chứng từ.
Check-list nhanh trước khi xuất hàng:
- [ ] Đã có số Form M trên B/L chưa?
- [ ] Chứng chỉ SONCAP còn hiệu lực không?
- [ ] Mẫu CCVO đã đúng Form 16 chưa?
- [ ] Đã xin thêm Free time tại cảng đích chưa?
Việc hợp tác với một đơn vị Forwarder (Giao nhận vận tải) am hiểu thị trường Tây Phi sẽ giúp bạn giảm thiểu 80% rủi ro phát sinh tại cảng. Nếu bạn còn lăn tăn, hãy liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của TTL Cargo Max để được tư vấn.
